Yazıyı Özge Nur Dilber’in sesinden dinlemek için videoyu çalıştırın…
Şimdi buraya Japonca yazsam anlayabilir misiniz? Evet, direkt soru ile girdim yazıya ve cevap bekliyorum. Ne oldu, Japoncanız yok mu? Peki o zaman Rusça yazayım, yine mi anlamazsınız? Şimdi bazı arkadaşlar bana takılmak için, “Onur, ne oluyor? Rus kızlar güzel, Rusça yazarak onları tavlayacaksın, değil mi?” diye takılacaklar. Hee hee, öyle. Hatta gazeteyi Rusça yapıp dağıtacağız onlara. Tabii böyle anlatınca biraz gülümseme oldu, farkındayım. Ayrıca “Türk kızları tüm kızlardan güzeldir.” deyip başıma dert açmadan bu konudan çıkalım.
Gerçekten, espri bir yana, size önemli bir şey anlatmaya çalışıyorum. Dijital erişilebilirlik diye bir şey duydunuz mu? Bilmeyenler için şöyle bir örnekle açıklayabilirim. Bu örneği bizzat yaşadım. Biliyorsunuz, ben yaptığım işlerde herkes tarafından anlaşılabilir ve erişilebilir olmayı çok önemserim. Mesela bu yazıları gözünüz kapalı bile anlayabilirsiniz. Çünkü yıllardır gönüllü arkadaşlarımızla yazıları sesli hâle getiriyoruz.
Benim yazdığım iki kitap var, onlar da sesli bildiğiniz gibi. 2016 yılında Hey! Biz de Buradayız isimli kitabı çıkardığımızda yayınevindeki arkadaşlar, “Onur, telefonla sipariş alabiliyoruz.” demişti. Ben de, “İyi de konuşma problemi olan arkadaşlar ne olacak?” demiştim. “Aaa, biz bunu nasıl atladık? Hemen sipariş yöntemlerine yazılı olarak WhatsApp ve SMS’i de ekliyoruz. Bu dediğin çok önemli. Senin kitabın her yerden erişilebilir olmalı.” demişlerdi.
İşte bu olay, dijital erişilebilirliğe iyi bir örnektir. Mesela dijital erişim için internette site kurmak tek başına bir anlam ifade etmez. Gezdiğiniz internet sitelerinde, televizyonlarda, ekranı olan her yerde şunlara dikkat edin lütfen:
Konuşamayan kişi telefon yerine yazılı iletişim kullanabiliyor mu?
Görme engelli kişi internet sitesini ekran okuyucuyla kullanabiliyor mu?
İşitme engelli kişi videodaki bilgiye altyazıyla veya işaret diliyle ulaşabiliyor mu?
Hareket kısıtlılığı olan kişi fare kullanmadan siteyi kullanabiliyor mu?
Bilişsel farklılıkları olan kişi karmaşık formları anlayabiliyor mu?
Peki, devlet kurumlarının sitelerine baktığımızda bunların hepsini neden hâlâ olması gerektiği kadar göremiyoruz? Halbuki 3 Aralık 2025 tarihli açıklamalarda, 2026-2028 yıllarını kapsayan II. Engelli Hakları Ulusal Eylem Planı’nın hazırlıklarına başlandığı ve dijital teknolojiler de dâhil olmak üzere yaşamın her alanında erişilebilirlik ilkesinin etkin şekilde uygulanacağı ifade edilmişti. Neler yapılıyor, ben hâlâ bir değişiklik göremiyorum.
Günlük hayatta insanların en çok kullandığı şeylerden biri de bankalardır. Biliyorsunuz, bankaların çoğu sesli şekilde telefonla arar; önemli işlemleri konuşarak yaparlar ya da ne bileyim, kampanyaları sesli arama ile bildirirler. Ben de telefonda sesli konuşmakta pek başarılı sayılmam. Çalıştığım banka böyle sesli arayınca mesaj attım. “Beni sesli aramayın, yazılı olarak daha kolay anlaşırız.” dedim. Benden engel oranımı gösteren raporumu istediler. Onu gönderdim. Bilgilerimin arasına bunu not almışlar. Bana sesli arama gelmiyor bankamdan ve bir ihtiyacım olduğunda da online işlem merkezinden yazılı olarak ulaşıp bilgi alabiliyorum.
İşte bu özelliğin sadece benim bankamda değil, abonesi olduğum kurumların kullandığım tüm ürünlerinde olması gerek. Yani bir şirket ya da kamu kurumu profil oluştururken bu bilgileri zaten alıyor olmalı. “Biz bu kişiye en rahat böyle hizmet veririz.” demeleri gerek. Artık, “Bu kişi bankaya gelemiyor, o hâlde işlemlerini ailesi üzerinden yürütelim.” anlayışını bir kenara bırakmalıyız.
Bakın, size gerçek yaşanmış olaylarla örnekler vermeye çalıştım. Aslında her anlamda erişilebilir ve anlaşılabilir olmak ne kadar kolay. Önemli olan, bunların farkında olup uygulamaya geçebilmek. İnanın bana, erişilebilirlik için her zaman devasa projeler gerekmiyor. Bazen bir SMS kutusu açmak, bir iletişim tercihini sisteme kaydetmek veya bir videoya altyazı koymak yeterli olabiliyor.
Yazan: Onur Ustaoğlu – Seslendiren: Özge Nur Dilber – Bolçi’nin Katkılarıyla Bolu Olay Gündem Gazetesi Konuşan Yazılar…
Bir yanıt bırakın